Geri Anasayfa

Detay

MUSTAFA EL-BEDRÎ ED-DİMYÂTÎ’NİN KENZU’L-MEBÂNİ FÎ HURÛFİ’L-ME‘ÂNÎ İSİMLİ RİSALESİNİN TAHKİKLİ NEŞRİ

Özet
Çalışmanın konusu olan risalenin yazarı Mustafa el-Bedrî ed-Dimyâtî hicri 13. yüzyılda yaşamış Mısırlı bir âlimdir. Risalesinde Arap Dilindeki anlam harflerinin en önemli ve yaygın olanlarını nazm üslûbuyla ve meşhur anlamlarıyla ele almıştır. Nazm üslubu daha çok gramer kurallarını öğretmek ve ezberlenmesini kolaylaştırmak maksadıyla Arap gramerinde başvurulan bir yöntemdir. ed-Dimyâtî bu el yazması eserinde aynı maksatla bu yöntemi kullanmıştır. Bu makalede yazarın hayatı ve ilmi kişiliği hakkında bilgi verildikten sonra tespit edilen iki el yazması manzum risalenin tahkikli neşri de sunulmuştur. Arapça’da kelime isim, fiil ve harf olmak üzere üçe ayrılır. Burada harf ile kastedilen hurûfu’l-me‘ânîdir. Dilciler harfin tarifi, tasnifi ve sayısı konusunda birbirinden farklı görüşler ileri sürmüşlerdir. Harfi isimlendirirken, hurûfu’l-me‘ânî, edât ve edevâtu’r-rabt gibi farklı kavramlar kullanmışlardır. Hurûfu’l-me‘ânî genel olarak “Tek başına anlamı olmayan başka kelimelerle beraber anlam kazanan kelime” şeklinde tanımlanmıştır. Cümle içerisindeki kelimelerin bir anlam ifade edebilmesi dilbilgisel işlev yüklenmelerine bağlıdır. Birbirleriyle ilişkilendirilmeyen, bağlantı kurulamayan kelime veya cümleler bir anlam ifade etmez. Birkaç cümle tipi hariç hemen hemen her cümlede kullanılan edat yahut bağlaçlar doğru anlamın ifade edilmesine yardımcı olan dilsel birimlerdir. Arapça’da edat yahut bağlaçlar harf olarak isimlendirilir. Ancak bu harflere hece harflerinden ayrı olarak hurûfu’l-meʽânî denir. er-Rummânî, el-Mâlekî, el-Murâdî gibi Hurûfu’l-me‘ânî eser sahipleri edatları ühâdî, sünâî, sülâsî, rubâî ve humâsî olmak üzere harf sayılarına göre her bir kategoriyi kendi içerisinde alfabetik bir şekilde ele almışlardır. İbn Hişâm ise Muğni’l-Lebîb isimli eserinde edatları harf sayısına göre değil alfabetik olarak ele almıştır. ez-Zemahşerî’nin el-Mufassal’ı, İbn Ya‘îş’in Şerhu’l-Mufassal’ı, İbnu’l-Hâcib’in el-Îdâh fî Şerhi’l-Mufassal’ı ve es-Suyûtî’nin el-İtkân fî ‘Ulûmi’l-Kur’ân’ı gibi eserler de edatları, harf sayısına ve alfabetik sıraya göre değil de taşıdıkları anlam veya amel birlikteliğine göre incelemiştir.

Anahtar Kelimeler
ed-Dimyâtî, Hurûfu’l-Me‘ânî, Arap Dili, Nahiv, Edat.