Geri Anasayfa

Detay

Osmanlı Son Döneminde Urfa’da Bir Ermenî Yerleşkesi: Telfutur Mahallesi ve Sâkinleri

Özet
Telfutur mahallesi Osmanlı devrinde Urfa kazasının kuzeybatı kesiminde yer alan tepeliğe yayılmış hanelerden oluşmaktaydı. Bu hanelerden müteşekkil mahallede Ermenîlerin ikameti, şehrin Osmanlı hâkimiyetine girişinden yıkılışına değin devam etmişti. Gayrimüslim unsur bağlamında en yoğun hane dokusunu ve kişi sayısını barındırmasından ötürü mahalle, şehrin diğer tarihî mahallelerine göre bir adım öne çıkmaktadır. Murahhaslığın mahalledeki büyük kilisenin içerisinde yer alışı, kaza gayrimüslimlerini bu mahalleye göre konumlandırmış, bu nedenle kilise, ibadethane olmanın dışında, cemaat adına kararların alındığı idarî bir merkez konumunda olmuştu. Bu nedenle cemaatin önde gelen esnaf ve memurlarının büyük çoğunluğu bu mahallede yaşamayı tercih etmişti. Sorumluluk bilincine sahip sâkinleri; vakıf, fukara sandığı gibi örgütlenmelerde aktif rol alan kişilerdi. 1890’dan itibaren şehre akın eden Amerikan ve Alman misyonerler de Ermenî nüfusuna binaen bu mahalle ve çevresinde faaliyetlerini yürütmüşlerdi. 1895 yılının sonlarında gerçekleşen Ermenî İsyânı’na yönelik ilk örgütlenme ve vukuat haliyle bu mahallede gerçekleşmişti. II. Meşrutiyet’ten itibaren ise mahalle ve çevresinde Ermenî siyasi partilerinin şubeleri açılmış ve propaganda faaliyetleri yürütülmüştü. Bu çalışmada Urfa şehrinin tarihî yerleşim alanlarından “Telfutur mahallesinin” kültürel kimliğiyle birlikte siyasî kimliğinin ortaya çıkarılması hedeflenmiştir. Araştırmanın temel kaynaklarını ekseriyetle Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivleri’ndeki İrâdeler, Bâb-ı Alî Evrak Odası, Dâhiliye, İrâde, Maliye Nezâreti gibi tasnifler içerisindeki vesikalar ile Urfa Şerʽîyye Sicilleri’den seçilen davalar oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler
Osmanlı, Urfa, Ermenî, misyoner, mahalle.