Geri Anasayfa

Detay

Tedvin Dönemi Müsned Hadis Çalışmalarına Genel Bir Bakış ve Hârizmî’nin Câmiu’l-Mesânîd Müsnidlerinin Tenkîdi

Özet
Tedvin dönemi eserleri hadis ilminin tasnif edilen en eski çalışmalarıdır. Hicri birinci asrın sonunda Emevî Halifesi Ömer b. Abdülaziz’in (ö. 101/720) talimatıyla Hz. Peygambere (s.a.s.) isnad edilen hadisler bir araya getirilmeye başlamıştır. Müsned hadis adıyla söz konusu yıllarda hadislerin cem edilmesi muttasıl hadis elde edebilmek adına önemli çalışmalardır. Özellikle mezhep imamlarına atfedilen ve aynı yıllarda rivayet edildiği iddia edilen el-Müsned adlı eserler, ravî adını esas alarak hazırlanmış hicri üçüncü asır mahsulü müsnedlerden farklıdır. Tedvin dönemi müsned hadislerin rivayetindeki maksat, Hz. Peygambere (s.a.s) en sağlam senedle isnad edilen haberleri nakletmektir. Ancak bu dönemde hadis ricali tenkidine dair çalışmalar henüz sistematik bir şekil almamıştır. Bu yüzden ravi tenkidi müteahhirûn devri değerlendirmelerine göre farklılık gösterebilmektedir. Hatta rivâyetlerde mezhep faktörünün daha ziyade öne çıktığı dikkatlerden kaçmaz. Bu makalede özellikle Zeyd b. Ali (ö. 122/739), Ebu Hanîfe (ö. 150/767), Abdullah b. el-Mübârek (ö. 181/797) ile eş-Şâfiî’ye (ö. 204/819) isnad edilen el-Müsned adlı eserlerin müsnidleri râvî tenkidi yönüyle incelenecektir. Mezkûr zevata isnad edilen müsnedlerin günümüzde çeşitli baskıları bu maksatla incelenmiştir. Hatta bunların şerhleri görülmüş ancak hadis metinlerinin delalet ettiği ahkâma dair yorumlara girilmemiştir. Zira geleneksel hadis yorumculuğunda râvî tenkidi nakdü’r-rical adıyla anılırken hedef, isnadın sahih olmasıdır. Râvî tenkidi başarılı olursa metin de tenkid edilebilir. Ancak isnadı sahih olan her hadisin metni de sahih olacak değildir. Anılan müsned türü eserlerin sayıları farklıdır; ancak ilk müsnedleri cem eden âlim Ebu’l-Müeyyed Muhammed b. Mahmûd el-Hârizmî (ö. 665/1267) ismi şöhret bulmuştur. Bu makalede el-Hârizmî’nin Câmiu’l-mesânîd’i ile ihtiva ettiği müsnedlerin ve yukarıda adı geçen mezhep imamları adıyla tanınmış müsned türü çalışmaların, müsnidleri esas alınarak analiz ve tenkidi hedeflenmiştir.

Anahtar Kelimeler
Tedvin, Müsned, Hârizmî, Tenkid, Hadîs, Ebû Hanîfe.